Oid betekenis
De schrijfwijze verraadt meteen met welke van de twee je te maken hebt. De taalvorm telt drie kleine letters, met evenveel punten; de technische code bestaat uit cijfers die door punten worden gescheiden en wordt zelf in hoofdletters aangeduid. De eerste komt uit gewoon Nederlands en rondt een rij voorbeelden af zonder die rij compleet te maken. De tweede komt uit de wereld van standaarden en wijst een gegeven, een codestelsel of een hele organisatie aan, zonder dat er ergens ter wereld een tweede ding diezelfde code draagt.
Oid betekenis in lopende tekst: of iets dergelijks
De betekenis van oid is in lopende tekst niet omstreden: het gaat om ‘of iets dergelijks’. Elk van die drie woorden levert een letter. Je plaatst de afkorting achter een paar gelijksoortige voorbeelden om te melden dat de rij nog verder loopt zonder haar helemaal op te noemen. “De cursus is bedoeld voor leraren, begeleiders, o.i.d.”: zo’n zin zie je in advertenties net zo goed als in verslagen. Meestal gaat er een komma aan vooraf. In een appje schrijft vrijwel niemand het op deze manier op; daar wordt het “of zoiets”, of gewoon “ofzo”. Wat zulke onderling uitwisselbare woorden zijn, lees je bij synoniem betekenis. Tegenover dat appje staat de scriptie: daar schrijf je de afkorting liever helemaal uit, in lijn met het advies dat de Taalunie voor afkortingen in het algemeen geeft. Een apart advies voor o.i.d. heeft zij niet.
O.i.d. betekenis: de Taalunie kent oid zonder punten niet als woord
Wie oid zonder punten schrijft, heeft daar een aanleiding voor: de technische afkorting OID draagt tussen haar drie letters ook geen punt. De officiële spellinglijst van de Taalunie denkt daar anders over. Zij voert het woord alleen in de vorm met drie punten, zet er de verklaring “of iets dergelijks” achter en geeft dat lemma het keurmerk van de lijst mee. Wie in diezelfde lijst de puntloze schrijfwijze opzoekt, krijgt geen enkel lemma terug: officieel is dat dus geen woord, hoe vaak het online ook opduikt. WikiWoordenboek noteert bij zijn eigen ingang dat de Taalunie het woord in haar lijst heeft opgenomen. Bij andere ingekorte vormen uit het formele verkeer speelt dezelfde vraag; zie daarvoor rsvp betekenis. En let op de verklaring die de lijst erbij zet: daar staan drie woorden, geen cijferreeks.
Zorgsystemen gebruiken OID als unieke code
Wat betekent oid in een zorgsysteem? Daar hebben die drie letters een heel andere lading. OID is de afkorting van Object Identifier, een code die wereldwijd maar één ding aanwijst. Nederlandse zorgstandaarden hangen zo’n code aan burgerservicenummers, UZI-nummers, codestelsels en waardelijsten, zodat medische gegevens die worden vastgelegd of uitgewisseld overal hetzelfde gelezen worden. Het coderingssysteem erachter is door ISO als internationale standaard vastgesteld, en berichten volgens HL7 versie 3 gebruiken die nummers om aan te wijzen uit welk codeschema een gegeven afkomstig is. Wat eenmaal is uitgegeven, blijft bovendien staan: een toegekende OID blijft bij hetzelfde object horen. Hooguit verandert zijn status, bijvoorbeeld in vervallen, maar voor iets anders komt hij nooit meer in aanmerking. Omgekeerd mag het wel, want een en hetzelfde begrip kan meer dan één nummer dragen, bijvoorbeeld doordat twee organisaties het allebei hebben vastgelegd.
Een OID-nummer loopt van algemeen naar bijzonder
Nictiz heeft twee eigen hoofdnummers: een reeks die bij Stichting HL7 Nederland vandaan komt en een die van de Internet Assigned Number Authority is. Wat de organisatie daarna zelf uitdeelt, hangt altijd onder een van die twee. Zo werkt het hele stelsel. Alles hangt aan dezelfde boom, en die heeft bovenin maar drie takken: nummer nul is van de ITU-T, nummer een van ISO, en nummer twee beheren die twee organisaties samen. Ieder niveau daaronder heeft zijn eigen beheerder, die de nummers eronder uitgeeft. Daardoor valt zo’n reeks van links naar rechts uit te lezen, van ruim naar nauw. Begint een reeks met 1 en 2, dan zit je onder ISO en daarbinnen bij de nationale normalisatie-instituten; komt daar 840 achter, dan is dat de Verenigde Staten, en 113549 hoort bij RSA Data Security.
Ook in certificaten en sleutelbeheer staat een OID
Buiten de zorg komen OID’s terug bij certificaten en sleutelbeheer. Daar wijst een OID een certificaatbeleid aan, of een algoritme, of een ander object binnen een infrastructuur van publieke sleutels. Zo’n code werkt daar als een domeinnaam: ook die wijst op internet precies één plek aan. De boom waarin de nummers hangen, staat beschreven in de ITU-T-norm X.660, en elk getal tussen twee punten is daarin een knooppunt. Voor wie “of iets dergelijks” zocht, is dat ver van huis, maar het verklaart wel waarom deze drie letters in technische documentatie zo vaak langskomen.
Punten en kleine letters horen bij de taalvorm
In de praktijk haal je de taalvorm en de code zelden door elkaar, want ze zien er anders uit. De taalbronnen schrijven de afkorting klein en met punten; HL7, Nictiz en Wikipedia zetten het technische begrip als OID neer, in hoofdletters. Dat de taalvorm klein blijft, is bovendien geen toeval. Onze Taal houdt als richtsnoer aan dat je een afkorting klein schrijft zolang er geen naam onder zit, en onder deze drie letters zitten drie doodgewone woorden. Opent een zin ermee, dan gaat de eerste letter uiteraard wel omhoog. Een verwante afkorting uit het Engelstalige verkeer is fyi; wat daar achter zit, staat bij fyi betekenis. En het laatste verschil zit in wat erop volgt: op een OID volgen cijfers, op de afkorting de rest van je zin.
Het Engels kent geen vaste afkorting voor ‘of iets dergelijks’
Google toont bij dit trefwoord de vraag naar de Engelse vertaling, en ook de zoekterm “oid afkorting Engels” komt voorbij. Toch heeft het Engels geen vaste afkorting waarmee “of iets dergelijks” zich laat weergeven. Het enige geval dat in beide talen wél is ingekort, is etc. Die vorm gaat in het Nederlands net zo goed als in het Engels terug op het Latijnse et cetera, en met die verklaring staat hij ook in de Woordenlijst Nederlandse Taal. Wie een Engelse tekst schrijft, heeft voor onze drie letters dus geen kant-en-klare tegenhanger.
De ene oid laat ruimte, de andere sluit die uit
Kom je de drie letters ergens tegen, dan zegt het soort tekst al genoeg: een mailtje of een personeelsadvertentie aan de ene kant, een berichtstandaard of een zorgdossier aan de andere. Die omgeving wijst je de betekenis van de letters aan, maar het echte verschil zit dieper dan in de schrijfwijze. In een zin staat de afkorting er juist om iets níet vast te leggen: je noemt een paar voorbeelden en laat de rest aan de lezer. Het nummer in een zorgdossier is er om precies het omgekeerde te bereiken: het haalt elke twijfel weg over welk gegeven er bedoeld wordt. De ene oid mag vaag blijven, de andere mag dat nooit zijn.